Góc phụ huynh | Thư pháp và luyện chữ
Cách cầm bút chì đúng
và cách sửa tại nhà
“Con cầm bút như nắm chặt.” “Ngón cái của con chìa ra phía trước.” “Con hay kêu mỏi tay.” Cách cầm bút chì không chỉ ảnh hưởng đến chữ đẹp hay không, mà còn đến tốc độ viết và việc con có nhanh mỏi tay hay không. Từ kinh nghiệm ở lớp Thư pháp và luyện chữ, chúng tôi chia sẻ những điểm của cách cầm đúng, các tật thường gặp và cách sửa, cùng bài luyện tập có thể làm ở nhà.
Khi nhìn các con mới đến lớp Thư pháp & luyện chữ, chúng tôi thường để ý đến cách cầm bút chì và cách ngồi trước cả nét chữ. Nếu cách cầm không đúng, con không kéo được nét theo hướng mình muốn và tay nhanh mỏi. Nói cách khác, không phải con viết xấu, mà là con đang viết với cách cầm khiến việc viết trở nên khó khăn.
4 điểm của cách cầm bút đúng
- Nhẹ nhàng kẹp bằng 3 ngón tay
Kẹp bút chì bằng ngón cái và ngón trỏ, ngón giữa đỡ từ bên dưới. Ngón áp út và ngón út hơi cong, đặt nhẹ lên mặt giấy. Nếu đầu ngón tay trắng bệch thì con đang dùng lực quá mạnh.
- Cầm ở vị trí cách đầu bút khoảng 2–3 cm
Mốc là hơi phía trên phần đã gọt. Cầm quá gần đầu bút thì bàn tay che mất chữ, cầm quá xa thì không viết được nét nhỏ.
- Để bút chì nghiêng
So với mặt giấy, không dựng quá đứng, cũng không ngả quá thấp. Mốc là đuôi bút hướng về phía vai, chứ không phải hướng vào lòng bàn tay.
- Tạo khe hở giữa ngón trỏ và ngón cái
Nếu hai ngón tạo thành hình vòng tròn thì các ngón sẽ cử động tự do. Khi ngón cái đè lên ngón trỏ và khe hở biến mất, các ngón sẽ khó cử động.
5 tật thường gặp và cách sửa
| Tật | Hậu quả? | Gợi ý cách sửa |
|---|---|---|
| Nắm chặt cả bàn tay (cầm kiểu nắm) | Cử động từ cổ tay nên không viết được nét nhỏ. Nhanh mỏi | Luyện từ “hình khẩu súng” (xem “Bài luyện tập có thể làm ở nhà” bên dưới). Ban đầu chỉ tập trong thời gian ngắn |
| Ngón cái chìa ra trước, đè lên ngón trỏ | Ngón tay không cử động được, chữ bị góc cạnh. Đau ngón cái | Chú ý tạo “vòng tròn” bằng ngón cái và ngón trỏ. Có thể dán một miếng sticker tròn nhỏ bên trong vòng làm dấu |
| Ngón trỏ bị cong ngược (dùng lực quá mạnh) | Lực đè bút quá mạnh, mỏi ngón tay. Để lại vết hằn trên giấy | Đổi sang bút chì mềm hơn (B hoặc 2B) thì không cần ấn mạnh vẫn viết đậm |
| Dựng bút chì quá đứng | Đầu bút bị vướng, nét bị run | Ngả bút xuống một chút để đuôi bút hướng về phía vai |
| Cầm sát đầu bút | Bàn tay che mất chữ, mặt cúi sát giấy | Dán sticker hơi phía trên phần đã gọt để đánh dấu “cầm ở đây” |
Điều quan trọng là mỗi lần chỉ sửa một điểm. Nếu nói tất cả cùng lúc như “đừng nắm chặt, đừng chìa ngón cái, thẳng lưng lên…”, con sẽ chán cả việc viết. Hãy bắt đầu từ điểm khiến quý phụ huynh bận tâm nhất, làm được thì khen. Cứ lặp lại như vậy.
Nên sửa trước mấy tuổi?
Tật cầm bút càng khó sửa khi con viết càng nhiều. Sửa trong giai đoạn từ lớp lá mẫu giáo đến lớp 1–2 là dễ nhất. Nếu có cách cầm đúng vào thời kỳ học hiragana và katakana, nét chữ sau này sẽ thay đổi rất nhiều.
Không phải lên các lớp lớn hay THCS thì không sửa được. Các con lớn hiểu nhanh, nên nếu bản thân con muốn sửa thì có bé thay đổi cách cầm chỉ trong vài tháng. Tuy nhiên, vì là thói quen nhiều năm nên ban đầu con sẽ thấy viết chậm. Trước kỳ kiểm tra thì không nên ép, hãy thay đổi dần qua việc luyện tập hằng ngày.
Bài luyện tập có thể làm ở nhà
- “Khẩu súng” → “Cạp!”: Làm bàn tay thành hình khẩu súng, đặt bút chì vào giữa ngón cái và ngón trỏ, rồi đưa ngón giữa đỡ bên dưới và “cạp” một cái để kẹp lấy bút. Dùng làm hiệu lệnh trước khi cầm bút, con sẽ cầm đúng một kiểu mỗi lần.
- Trò chơi đầu ngón tay: Kẹp kẹp quần áo, nhặt viên bi hay hạt cườm, xé dán giấy. Những trò chơi dùng 3 ngón tay sẽ tạo sức để đỡ bút chì.
- Bút chì mềm hơn, to hơn: Với các lớp đầu tiểu học, nên dùng bút chì mềm như B hoặc 2B. Bút chì thân tam giác hay dụng cụ hỗ trợ cầm bút (grip) cũng giúp ích cho trẻ có tật nặng.
- Luyện từ nét thẳng và vòng tròn: Thay vì viết chữ ngay, hãy bắt đầu bằng việc tô chậm các nét thẳng, nét xoắn ốc, nét lượn sóng. Con có thể tập trung chỉ vào cách cầm bút.
- Khen khi con cầm đúng: “Cách cầm vừa rồi đẹp lắm”. Thay vì nhắc nhở, hãy bắt lấy khoảnh khắc con cầm đúng và nói thành lời, con sẽ hình thành thói quen nhanh hơn.
Sửa cả tư thế ngồi
Cách cầm bút và tư thế ngồi đi đôi với nhau. Nếu người bị nghiêng, dù cố cầm đúng thì cổ tay vẫn bị vặn. Ở trường tiểu học, các thầy cô thường dạy bằng khẩu hiệu sau.
| グー (gū – “nắm tay”) | Giữa bụng và bàn có khoảng cách bằng một nắm tay |
|---|---|
| ペタ (peta – “áp sát”) | Lòng bàn chân áp sát xuống sàn |
| ピン (pin – “thẳng”) | Lưng thẳng |
Đừng quên dùng tay không viết để giữ giấy. Khi độ cao bàn ghế không phù hợp, chỉ cần đặt một bục kê chân cũng thay đổi được tư thế.
Câu hỏi thường gặp
Dùng dụng cụ hỗ trợ cầm bút (grip) có sao không?
Không sao ạ. Nó giúp bàn tay ghi nhớ hình dáng đúng. Khi con đã quen, hãy tăng dần thời gian viết không dùng dụng cụ.
Trẻ thuận tay trái có nên sửa sang tay phải không?
Bút chì cứ để con cầm tay trái. Chúng tôi không ép sửa, mà điều chỉnh cách cầm và cách đặt giấy (ví dụ nghiêng giấy sang phải một chút). Xem thêm phần “thuận tay trái” trong Môn học giúp chữ đẹp hơn.
Con không thích khi bị nhắc về cách cầm bút.
Quý phụ huynh hãy thử giảm số lần nhắc nhở và chuyển sang khen khi con cầm đúng. Nhiều bé không thích khi cha mẹ nói nhưng lại nghe lời ngay khi giáo viên nói.
Sửa cách cầm bút thì chữ có đẹp lên không?
Nét chữ sẽ chắc hơn và hình chữ dễ cân đối hơn. Trên nền tảng đó, học thêm thứ tự nét và hình chữ thì chữ trong vở sẽ dần thay đổi. Xem chi tiết tại Môn học giúp chữ đẹp hơn: điều thay đổi nhờ Thư pháp.
Từ hình khẩu súng, cạp một cái. Cầm đúng cách là viết trôi chảy ngay!
Người viết bài
Taito MoritaHiệu trưởng Kodomo School (Công ty Morita Group)
Thầy kế thừa "Morita Juku" được thành lập tại Toyohashi năm 1972. Thông qua Soroban, Thư pháp và Mỹ thuật tại khoảng 90 lớp học ở Aichi, Shizuoka và trung tâm tại Hà Nội (Việt Nam), thầy nuôi dưỡng ở các con "sức mạnh tin vào chính mình". Thầy cũng diễn thuyết và tổ chức hội thảo về giáo dục.
Lời chào của thầy hiệu trưởngDiễn thuyết & hội thảoCập nhật: 8/10/2026
Góc phụ huynh
Bài đọc về Thư pháp và luyện chữ
Tìm lớp học
Lớp Thư pháp (luyện chữ) tại thành phố của bạn
Hãy bắt đầu với buổi học thử miễn phí
Học thử Soroban và Thư pháp miễn phí (khoảng 20 phút, chỉ cần mang theo bút viết). Học thử Mỹ thuật 40 phút, phí 1.000 yên (không cần mang gì). Quý phụ huynh hãy cùng bé cảm nhận không khí lớp học và xem bé có hợp với giáo viên không nhé.