Dành cho giáo viên tiểu học
Soroban trong môn Toán lớp 3, lớp 4:
dạy theo thứ tự này là được
“Tôi chưa từng học Soroban nên không tự tin khi dạy” – trang này dành cho những thầy cô như vậy. Chúng tôi tổng hợp 12 phiếu bài tập dùng được ngay trong giờ học (miễn phí, kèm đáp án) và những điểm cần lưu ý khi giảng dạy, dựa trên cách dạy mà Kodomo School đã áp dụng hơn 50 năm tại các lớp Soroban và trong đào tạo giáo viên. Các phiếu bài tập (PDF) bằng tiếng Nhật.
12 phiếu bài tập (miễn phí)
3 bước × 4 phiếu. PDF kèm đáp án, thầy cô có thể in đủ cho cả lớp.
Điểm cần lưu ý khi dạy
Tên các bộ phận của Soroban, cách dùng ngón tay, câu đọc, những chỗ các em hay vướng và cách nhắc. Chỉ mất 5 phút đọc trước giờ học.
Soroban trên màn hình
Có cả Soroban chạm và gạt được, chiếu lên bảng tương tác hoặc máy tính bảng (miễn phí).
Theo Chương trình giáo dục quốc gia
Lớp 3 và lớp 4 học những gì
Trong môn Toán của Chương trình giáo dục tiểu học Nhật Bản (ban hành năm 2017), học sinh lớp 3 và lớp 4 học cách biểu diễn số và tính toán bằng Soroban.
| Lớp | Nội dung chính | Ví dụ |
|---|---|---|
| Lớp 3 | Cách biểu diễn số trên Soroban. Phép cộng, trừ đơn giản (gồm cả số hàng chục nghìn và số thập phân đến hàng phần mười) | Đặt số 257; 3 + 4; 9 + 6; 13 − 6; 20.000 + 60.000; 7,2 − 3,4 |
| Lớp 4 | Phép cộng, trừ bằng Soroban (số lớn đến hàng trăm triệu, nghìn tỷ, và số thập phân) | 300 triệu + 500 triệu; 800 triệu − 240 triệu; 1,23 + 2,4; 6,05 − 2,38 |
Trong sách giáo khoa, ở cả hai khối lớp đây chỉ là một bài nhỏ vài tiết. Mục tiêu không phải là “trở thành cao thủ Soroban”, mà là “nhìn thấy được các hàng số bằng mắt” và “tư duy theo nhóm 5 và nhóm 10”. Ngay cả thầy cô chưa từng học Soroban, chỉ cần dạy đúng theo thứ tự các phiếu bài tập bên dưới, các em sẽ tính được tốt.
Phiếu bài tập miễn phí
12 phiếu bài tập
dùng được ngay trong giờ học
Từ dễ đến khó, 3 bước × 4 phiếu. Trang cuối của mỗi PDF là đáp án dành cho giáo viên. Thầy cô có thể in tự do để dùng trong giờ học và làm bài tập về nhà.
Trước giờ học
Những điều cơ bản thầy cô cần biết
| Thuật ngữ | Ý nghĩa |
|---|---|
| Thanh ngang (hari) | Thanh nằm ngang ở giữa bàn tính. Chỉ đếm những hạt đã gạt sát vào thanh ngang |
| Hạt 5 (godama) | Hạt phía trên thanh ngang. 1 hạt = 5 |
| Hạt 1 (ichidama) | Các hạt phía dưới thanh ngang (4 hạt). 1 hạt = 1 |
| Điểm đơn vị (teiiten) | Các chấm trên thanh ngang. Mốc để chọn cột làm hàng đơn vị. Cứ 3 cột lại có một chấm, nên cũng là mốc cho hàng nghìn, hàng triệu, hàng tỷ |
| Đặt hạt / bỏ hạt | Đưa hạt sát vào thanh ngang là “đặt” (ireru), đưa hạt rời khỏi thanh ngang là “bỏ” (harau) |
| Gohasan | Bỏ hết các hạt để bàn tính về 0. Luôn làm trước khi tính |
Tùy sách giáo khoa, cách viết có thể hơi khác nhau, ví dụ 五珠 / 一珠 hay 五だま / 一だま cho hạt 5 và hạt 1. Thầy cô theo sách giáo khoa đang dùng.
Cách dùng ngón tay
Đặt hạt 1 (đẩy lên) = ngón cái, bỏ hạt 1 (gạt xuống) = ngón trỏ, hạt 5 thì cả đặt lẫn bỏ đều dùng ngón trỏ.
Cách đặt bàn tính
Đặt bàn tính ngay ngắn trên bàn, tay trái giữ nhẹ mép trái. Bắt đầu bằng “gohasan”.
Cách đặt số
Chọn cột có điểm đơn vị làm hàng đơn vị trước, rồi đặt số từ hàng lớn nhất trở xuống.
Quy tắc 5 và quy tắc 10
“Câu đọc” để học thuộc bằng cách đọc to
Khi không đủ hạt 1 thì dùng hạt 5; khi hàng đơn vị không chứa hết thì dùng cột bên cạnh. Nói các bước thành lời, vừa đọc vừa gạt hạt, các em sẽ không còn lúng túng.
| Quy tắc | Ví dụ câu đọc |
|---|---|
| Quy tắc 5 (phép cộng) | Cộng 4: thêm 5, bớt 1 3 + 4 = 7 |
| Quy tắc 5 (phép trừ) | Trừ 4: thêm 1, bớt 5 7 − 4 = 3 |
| Quy tắc 10 (phép cộng) | Cộng 6: bớt 4, thêm 10 9 + 6 = 15 |
| Quy tắc 10 (phép trừ) | Trừ 4: bớt 10, thêm 6 12 − 4 = 8 |
| Cả 5 và 10 | Cộng 6: thêm 1, bớt 5, thêm 10 7 + 6 = 13 Trừ 6: bớt 10, thêm 5, bớt 1 13 − 6 = 7 |
Tại Kodomo School, chúng tôi gọi các câu đọc này là “bảng cộng, bảng trừ” (tashizan no kuku, hikizan no kuku) và cho các em học thuộc bằng cách đọc to, giống như học bảng cửu chương. Bước 2 của phiếu bài tập có danh sách đầy đủ các câu đọc. Cách nói có thể hơi khác tùy sách giáo khoa, nhưng cách gạt hạt là như nhau.
Tiến trình bài học (ví dụ)
Lớp 3: 3 tiết, lớp 4: 2 tiết
Tổng cộng có 12 phiếu bài tập; mỗi tiết dùng 1–2 phiếu là vừa. Không cần dùng hết. Thầy cô chọn theo kế hoạch của trường và sách giáo khoa, số còn lại dành cho các em làm xong sớm hoặc làm bài tập về nhà.
Lớp 3
- Tiết 1: Cấu tạo Soroban và tính không cần quy tắc (Bước 1 ①②)
Tên các bộ phận → gohasan → đặt và đọc số 1 chữ số → cộng, trừ số 1 và 2 chữ số. Các em ngồi cạnh nhau đọc cho nhau số mình vừa đặt. ③④ dùng để luyện tập hoặc làm bài về nhà.
- Tiết 2: Quy tắc 5 và quy tắc 10 (Bước 2 ①②)
Trước tiên cả lớp đọc to để ôn “bạn của 5” (1 và 4, 2 và 3) và “bạn của 10” (1 và 9 … 5 và 5). Sau đó cả lớp cùng gạt hạt tính 3 + 4 và 9 + 6, vừa làm vừa đọc câu đọc. ③ phép trừ và ④ phép tính dùng cả hai quy tắc để dành cho đầu tiết sau hoặc làm bài về nhà.
- Tiết 3: Tính với số lớn và số thập phân (Bước 3 ①②)
Giúp các em nhận ra rằng 20.000 + 60.000 hay 7,2 − 3,4 đều làm giống hệt như trước, chỉ cần chọn đúng vị trí hàng đơn vị. Cuối tiết, cả lớp cùng trao đổi về “điểm hay của Soroban”.
Lớp 4
- Tiết 1: Ôn lại lớp 3 + tính với hàng trăm triệu, nghìn tỷ (Bước 3 ③)
10 phút đầu, chọn 1 phiếu ở Bước 1 hoặc 2 để ôn lại. Dựa vào việc cứ 3 cột lại có một điểm đơn vị, cho các em dùng ngón tay xác định vị trí “hàng trăm triệu”, “hàng nghìn tỷ” trước rồi mới tính.
- Tiết 2: Tính với số thập phân (Bước 3 ④)
Lấy cột có điểm đơn vị làm hàng đơn vị; cột bên phải là hàng phần mười, cột tiếp theo là hàng phần trăm. Đặt số sao cho dấu phẩy thập phân thẳng hàng là tính được như số nguyên.
Điểm cần lưu ý khi dạy
Những chỗ hay vướng và cách nhắc
Không biết hàng đơn vị ở đâu
Đây là lỗi hay gặp nhất. Trước khi tính, cả lớp cùng chỉ tay: “Hàng đơn vị ở đâu?”. Cho các em dùng ngón tay trái giữ cột hàng đơn vị trong lúc tính, lỗi sẽ giảm hẳn.
Dừng lại ở phép tính dùng hạt 5
Trước tiên đọc to để ôn “bạn của 5” (1 và 4, 2 và 3). Rồi vừa đọc “Cộng 4: thêm 5, bớt 1” vừa gạt hạt (Bước 2 ①).
Dừng lại ở phép tính dùng 10
Ôn “bạn của 10” (1 và 9, 2 và 8 … 5 và 5) trước. Rồi “Cộng 6: bớt 4, thêm 10”, phép trừ là “Trừ 4: bớt 10, thêm 6”. Khó nhất là các phép tính dùng cả 5 và 10 như 7 + 6 hay 13 − 6 (Bước 2 ④).
Hạt chưa gạt sát vào thanh ngang
Hạt nằm lưng chừng sẽ bị đọc sai. Nhắc các em: “Sát vào thanh ngang!”, “Hạt đã bỏ thì đưa xuống hết!”.
Cách dùng ngón tay lộn xộn
Hướng dẫn kỹ một lần ngay từ đầu. Với bài học chỉ vài tiết, không cần quá nghiêm khắc; ưu tiên việc các em tính ra đáp án đúng là được.
Em làm nhanh, em làm chậm
Em làm xong sớm có thể thử các phiếu còn lại hoặc bài tập luyện Soroban miễn phí. Em làm chậm thì quay lại Bước 1, hoặc làm theo cặp, thay phiên nhau làm “người đọc” và “người đặt số”.
Điểm hay nhất của Soroban là nhìn thấy được các hàng số bằng mắt đấy!
Dùng được trong giờ học
Soroban trên màn hình, bài tập luyện và video
Câu hỏi thường gặp
Câu hỏi từ thầy cô
Chưa từng học Soroban thì có dạy được không?
Dạy được. Lớp 3 và lớp 4 chỉ học cách biểu diễn số và phép cộng, trừ cơ bản. Chỉ cần làm theo thứ tự phiếu Bước 1 → 2 → 3, vừa dạy vừa đọc to câu đọc là ổn. Trước giờ học, thầy cô nên tự làm thử các phiếu một lần.
Có bắt buộc dùng hết các phiếu không?
Không. Thầy cô chọn theo thời gian và tình hình của các em. Trong giờ học nên tập trung vào Bước 1 ①②, Bước 2 ①② và Bước 3; phần còn lại dùng để luyện tập hoặc làm bài về nhà.
Có được in phiếu cho cả lớp không?
Được. Thầy cô cứ in tự do để dùng trong giờ học và bài tập về nhà. Chỉ xin đừng bán hoặc đăng lại trên trang web khác.
Đáp án ở đâu?
Trang cuối của mỗi PDF là đáp án dành cho giáo viên. Riêng bài “Hãy đặt số” là để các em kiểm tra với bạn bên cạnh nên không có đáp án.
Trường không có đủ Soroban cho cả lớp.
Cho 2 em dùng chung 1 bàn tính, thay phiên nhau làm “người đặt số” và “người đọc”; như vậy các em lại trao đổi với nhau nhiều hơn. Cũng có thể dùng Soroban chạm được trên máy tính bảng.
Với em thuận tay trái thì sao?
Thông thường Soroban được gạt bằng tay phải, nhưng với bài học ngắn, hãy ưu tiên việc các em hiểu cấu tạo của số. Thay vì ép các em dùng ngón tay thật đúng, hãy để các em được tính một cách vui vẻ.
Cách gọi khác với sách giáo khoa (五珠, 一珠…).
Tùy sách giáo khoa, cách viết có hơi khác nhau. Thầy cô dùng cách gọi trong sách giáo khoa đang dùng khi nói với các em. Nội dung phiếu bài tập (cách đặt số, cách gạt hạt) là như nhau.
Lớp học đã làm trang này
Về Kodomo School
Bắt đầu tại Toyohashi từ năm 1972, chúng tôi mở các lớp Soroban, Thư pháp & luyện chữ Nhật và Mỹ thuật tại Aichi và Shizuoka. Cách dạy trên trang này dựa trên nội dung đào tạo giáo viên của Kodomo School.