Góc phụ huynh | Soroban
Cơ chế tính nhẩm kiểu Soroban:
đến khi hạt bàn tính hiện lên trong đầu
Bé học Soroban có thể tìm ra đáp án mà không cần bàn tính, chỉ khẽ cử động ngón tay. Đó chính là “tính nhẩm kiểu Soroban” (Anzan kiểu bàn tính). Vì sao tính nhanh được như vậy, học như thế nào, nghiên cứu đã và chưa chứng minh được gì, có thể làm gì ở nhà – chúng tôi xin chia sẻ từ kinh nghiệm tại lớp Soroban.
Tính nhẩm kiểu Soroban là gì
Tính nhẩm thông thường là suy nghĩ trong đầu bằng lời và chữ số, kiểu “7 cộng 5 bằng 12”. Tính nhẩm kiểu Soroban thì khác. Con hình dung chiếc bàn tính Soroban (bàn tính Nhật Bản) trong đầu và gạt hạt trên đó để ra đáp án. Bé học Soroban khi tính nhẩm hay khẽ cử động ngón tay trên bàn, chính là vì đang gạt hạt của chiếc bàn tính trong đầu.
Thử chạm xem: bàn tính bên dưới sẽ chuyển động khi chạm vào hạt. Hãy thử đặt số 7: hạ một hạt trên xuống và đẩy hai hạt dưới lên là được 7.
Chạm vào hạt để di chuyển. Hạt trên là 5, mỗi hạt dưới là 1.
Hãy đặt số này lên bàn tính–
Còn có trang bàn tính 5 cột để các con chơi nhiều hơn. Mời xem Chơi với bàn tính Soroban.
Vì sao tính nhanh được như vậy?
- Số đã trở thành “hình”
Trên bàn tính, mọi số đều được thể hiện bằng hình hạt. Khi đã quen, chỉ cần nghe “7” là hình “một hạt trên và hai hạt dưới” hiện lên. Vì nhìn số như một bức tranh nên ít bị lưỡng lự.
- Phép tính đã trở thành “chuyển động của hạt”
Phép cộng, phép trừ được thực hiện bằng những cách gạt hạt cố định (như “thêm 5, bớt 4”). Vì là động tác đã luyện đi luyện lại, nên trong đầu cũng gạt được y như vậy.
- Hàng (chữ số) nhìn là thấy ngay
Trên bàn tính, hạt xếp theo từng cột. Trên chiếc bàn tính trong đầu, hàng đơn vị, hàng chục, hàng trăm cũng được phân biệt rõ ràng, nên ít nhầm hàng.
3 bước để thành thạo
| Bước | Biểu hiện như thế nào? |
|---|---|
| ① Gạt hạt đúng trên bàn tính thật | Giai đoạn học cách dùng ngón tay, để cách gạt hạt thấm vào cơ thể. Đây là nền tảng của tất cả |
| ② Vừa cử động ngón tay, vừa tính trong đầu | Giai đoạn không đặt bàn tính trước mặt, chỉ cử động ngón tay để tính. Có bé nhắm mắt lại để tính |
| ③ Chỉ bằng chiếc bàn tính trong đầu | Giai đoạn cử động ngón tay nhỏ dần, hạt chuyển động trong đầu. Bắt đầu từ số 1 chữ số, rồi tăng dần số chữ số |
Vừa cử động ngón tay vừa tính nhẩm không phải là sai. Đó là giai đoạn quan trọng, khi chiếc bàn tính trong đầu đang được hình thành. Khi đã quen, cử động ngón tay sẽ tự nhiên nhỏ dần. Thời gian thành thạo khoảng 1–2 năm, nhưng mỗi bé mỗi khác, tùy thời gian đã học và lượng luyện tập.
Những điều nghiên cứu đã chứng minh
Tính nhẩm kiểu Soroban đã được các nhà tâm lý học và nghiên cứu não bộ nghiên cứu từ lâu. Chúng tôi xin giới thiệu thẳng thắn những điều đã biết và chưa biết.
| Chủ đề | Điều đã biết |
|---|---|
| Trí nhớ về chữ số | Người thành thạo tính nhẩm kiểu Soroban nhớ được khoảng 15–16 chữ số (người lớn bình thường khoảng 7). Ưu thế này chỉ có với chữ số, không thấy ở chữ cái hay từ ngữ (Hatano & Osawa, 1983) |
| Bàn tính trong đầu | Trẻ đã học tính nhẩm kiểu Soroban tính nhanh và chính xác hơn trẻ chưa học. Trong đầu có thể giữ cùng lúc khoảng 3–4 chữ số (Stigler, 1984; Frank & Barner, 2012) |
| Hoạt động của não | Khi người thành thạo tính nhẩm, vùng não xử lý hình dạng và không gian hoạt động mạnh hơn vùng ngôn ngữ (Tanaka và cộng sự, 2002; Hanakawa và cộng sự, 2003) |
| Hiệu quả với trẻ em | Trong thử nghiệm theo dõi 204 trẻ 5–7 tuổi suốt 3 năm, khả năng tính toán và hiểu biết về hàng số tiến bộ rõ rệt. Ngược lại, trong một thử nghiệm khác kéo dài 1 năm, không thấy khác biệt rõ ràng, vì số trẻ đã có được bàn tính trong đầu còn ít (Barner và cộng sự, 2016, 2017) |
Nói cách khác, hiệu quả thể hiện rõ khi con thực sự có được chiếc bàn tính trong đầu. Không thể nói đến mức “học Soroban sẽ thông minh hơn”, nhưng việc khả năng tính toán và hiểu biết về hàng số phát triển đã được nghiên cứu xác nhận. Về hoạt động của não, bài Hiệu quả và lợi ích của Soroban cũng giải thích kỹ hơn.
Những điều có thể làm ở nhà
- Nhắm mắt, cộng số 1 chữ số: Hỏi “3 cộng 4 bằng mấy?” và để con nhắm mắt trả lời. Nếu ngón tay con cử động, đó là bằng chứng con đang gạt hạt trong đầu.
- Trò chơi thẻ số: Cho con xem từng thẻ có ghi số rồi cộng dồn lên. Giữ nhịp nhanh, với lượng vừa đủ để con còn thấy vui.
- Tính khi đi mua sắm: “Có 100 yên, mua gói bánh 60 yên thì được trả lại bao nhiêu?” Những phép tính trong đời sống là bài luyện tính nhẩm rất tốt.
Điều quan trọng với tất cả là ngắn và vui. Khi con trả lời sai, đừng nói ngay đáp án, hãy thử gợi ý: “Hình dung lại hạt bàn tính thêm lần nữa xem.”
Câu hỏi thường gặp
Nếu nghỉ học Soroban thì có mất luôn khả năng tính nhẩm không?
Cách gạt hạt có thể quên dần, nhưng hình ảnh về số thường vẫn còn. Nhiều bé học đến cấp 3 kyu trở lên vẫn tính nhẩm được khi đã trưởng thành.
Bé không giỏi tính nhẩm có học được không?
Học được. Tính nhẩm đến sau quá trình luyện gạt hạt đúng trên bàn tính thật. Con đường ngắn nhất là trước hết làm chắc phép cộng, phép trừ trên bàn tính.
Mấy tuổi thì bắt đầu luyện tính nhẩm?
Sau khi bắt đầu học Soroban và quen với cách gạt hạt, con có thể bắt đầu từ các phép tính nhẩm đơn giản với số 1 chữ số. Về thời điểm bắt đầu, xem thêm bài Nên cho con học Soroban từ mấy tuổi?.
Có xung đột với cách tính nhẩm trong môn Toán ở trường không?
Lúc đầu, có bé bối rối vì có hai cách tính. Cả hai đều là cách tính đúng, nên giáo viên vừa dạy vừa nhắc con rằng “cách của trường cũng quan trọng”. Khi đã quen, con sẽ biết dùng cách nào tùy tình huống.
Tài liệu tham khảo: Barner, D. và cộng sự (2016) Child Development 87(4) / Barner, D. và cộng sự (2017) Journal of Numerical Cognition 3(3) / Frank, M. C. & Barner, D. (2012) Journal of Experimental Psychology: General 141(1) / Hanakawa, T. và cộng sự (2003) NeuroImage 19(2) / Hatano, G. & Osawa, K. (1983) Cognition 15 / Stigler, J. W. (1984) Cognitive Psychology 16(2) / Tanaka, S. và cộng sự (2002) NeuroReport 13(17)
Nhắm mắt lại, bàn tính sẽ hiện lên trong đầu đấy!
Người viết bài
Taito MoritaHiệu trưởng Kodomo School (Công ty Morita Group)
Thầy kế thừa "Morita Juku" được thành lập tại Toyohashi năm 1972. Thông qua Soroban, Thư pháp và Mỹ thuật tại khoảng 90 lớp học ở Aichi, Shizuoka và trung tâm tại Hà Nội (Việt Nam), thầy nuôi dưỡng ở các con "sức mạnh tin vào chính mình". Thầy cũng diễn thuyết và tổ chức hội thảo về giáo dục.
Lời chào của thầy hiệu trưởngDiễn thuyết & hội thảoCập nhật: 8/10/2026
Góc phụ huynh
Bài viết về Soroban
Tìm lớp học
Lớp Soroban tại thành phố của quý phụ huynh
Hãy bắt đầu với buổi học thử miễn phí
Học thử Soroban và Thư pháp miễn phí (khoảng 20 phút, chỉ cần mang theo bút viết). Học thử Mỹ thuật 40 phút, phí 1.000 yên (không cần mang gì). Quý phụ huynh hãy cùng bé cảm nhận không khí lớp học và xem bé có hợp với giáo viên không nhé.